Het blubberfundament, de journalistiek en ik.

In de afgelopen weken is hier een artikel gegroeid over het Groninger Forum. Op dit moment check ik de laatste dingen en vorm ik de eindversie van het artikel. Over enkele dagen verschijnt dat hier; korter, duidelijker en journalistieker. De vorm die ik op mijn blog gekozen heb bevalt me. Zo kunnen de lezers van mijn blog meekijken in de groei van artikelen. Een kijkje in het journalistieke proces. De groei van een ongenuanceerde rij reacties naar een objectief journalistiek stuk. Bart Tammeling, mijn mentor in de journalistiek, vertelde me eens dat ik voorzichtig moest zijn met de bevoorrechte positie die ik als journalist innam. ‘Jij vibreert langs de samenleving en je kunt inprikken waar je maar wil. Of je nou de premier wilt spreken of een hooligan van FC Groningen, ze zijn allemaal voor jou bereikbaar. Wees daar voorzichtig mee’. Ik hoop dat ik dat ben geweest. Hoe dan ook, ik heb het journalistieke voorrecht 20 jaar nadat ik de journalistiek verliet opnieuw gevoeld. En ik laat het niet meer los. Ik heb altijd gedacht dat ik 1 ding tegelijk moest doen. Waarom eigenlijk? Nu doe ik alles tegelijk: reclame maken, concepten ontwikkelen, kunstprojecten starten, fotograferen, (gedichten) schrijven, schilderen en journalistiek werk maken. En het is de mooiste tijd van mijn leven. Fijn dat jullie er getuige van willen zijn.

Heeft het Groninger Forum een blubberfundament? (7)

Volgens directeur Bas van Kampen van de Stichting Groninger Forum zijn de bezoekersaantallen geformuleerd op grond van ‘bezoekbewegingen’, mensen die het Forum meerdere malen bezoeken, bijvoorbeeld om naar de bibliotheek of de bioscoop te gaan.Het aantal unieke bezoekers is niet als leidraad genomen. ‘Dat aantal kennen we niet, al zal het aanzienlijk lager zijn dan het aantal bezoekbewegingen. We hebben op basis van beschikbare gegevens over het binnenstadsbezoek en de bezoekersaantallen van de gecombineerde functies een inschatting gemaakt. Een inschatting die in mijn ogen ook nog wel eens voorzichtig kon blijken te zijn. Maar goed, dat moet de toekomst uitwijzen’.

Van Kampen vindt overigens dat alle  vergelijkingen met musea en attratctieparken mank gaan. ‘Dit soort vergelijkingen slaat echt nergens op’, zegt hij duidelijk geïrriteerd. ‘Er is in Nederland niet iets vergelijkbaars. En dat is precies wat dit gebouw zo bijzonder maakt’. Maar maakt dat ook niet alle verwachtingen zo kwetsbaar? ‘Ja natuurlijk, maar dat is met alle nieuwe dingen zo’.

Dat het gebouw, zoals Hospers zegt, niet bijzonder genoeg is om grote aantallen bezoekers te trekken, vindt Van Kampen onzin. ‘Wij vinden dat dit gebouw absoluut van de klasse van het Guggenheim of het Centre Pompidou is. Sterker nog, dit gebouw biedt veel meer dan die musea. Het is ook van binnen een belevenis, al was het alleen al door het atrium met Harry Potter achtige roltrappen tot bovenin het gebouw. Dat verhaal van die Groningse trots is helemaal kletskoek. Het Forum ontwerp is door een meerderheid van de Groningers gekozen tot het beste. En ook door een vakjury en een kinderjury. Aan lokale trots ontbreekt het echt niet’.

Forum directeur Bas van Kampen vindt de opmerkingen van Hospers en Bullinga ‘gratuit’. Hij doet de opmerkingen af als ‘regelrechte onzin. Het zijn kanttekeningen van mensen die zich in het geheel niet in de materie hebben verdiept. Ze weten niet waar ze het over hebben. Ik zie het als opmerkingen van mensen in hooggeleerde posities. Ik geef er niets om. Ik heb alle criticasters al over me heen gehad. Ik zou willen dat er nu eens iemand komt die iets zegt waarvan ik moet erkennen “shit, daar heb ik niet aan gedacht”. Tot op de dag van vandaag is dat niet gebeurd. Dus wat al die mensen ook zeggen, ik kan er helemaal niets mee’.

Van Kampen is, zoveel maakt hij duidelijk, alle kritiek op het Groninger Forum zat. ‘Het zal allemaal wel. Ook dit is weer zo’n artikel dat geheel bezijden de waarheid is. De cijfers zijn uit hun verband gerukt en het is incompleet. Zogenaamde deskundigen laten hun licht schijnen over iets waar ze zich niet in verdiept hebben en de toon is er een van “afschieten die handel”. Ik weet echt niet wat ik daar mee moet. De exploitatie is voor 92 procent gedekt en alles is conservatief berekend. Wij hebben gedaan wat we konden doen. De rest bewijst zich als het gebouw er staat, over een jaar of 5, 6. En hoe het ook allemaal gaat, de ontwikkeling van de oostzijde van de Grote Markt, met het Forum als publiekstrekker, is een ontwikkeling die de stad Groningen een enorme impuls geeft. Natuurlijk, het is een retemoeilijke opdracht maar die 1.7 miljoen bezoekers komen er’.

Heeft het Groninger Forum een blubberfundament? (5)

Het Groninger gemeentebestuur heeft de te verwachten bezoekersaantallen gebaseerd op een vertrouwelijk rapport van het bureau Stratus in Zoetermeer waarop ik de hand heb kunnen leggen. Het bureau heeft haar cijfers geproduceerd in opdracht van de Stichting Groninger Forum. De onderzoekers geven blijk van een optimistische blik op de toekomst. In wat Stratus een ‘verdiepende analyse’ noemt wordt gesproken van een verwacht bezoekersaantal van zelfs 1.9 miljoen personen. Onderzoeker A. Zijdenbos van Stratus verwacht dat ‘velen’ het gebouw zullen gaan bezoeken ‘om te zien wat er van het Forum geworden is en van het uitzicht op de stad te genieten’. Ter vergelijking: in de zomer van 2007 bezochten 15.000 mensen de Martinitoren om het uitzicht over Stad en Ommeland te bewonderen.

De getallen die Stratus opvoert in haar rapport van 24 april 2009 zijn ambitieus. In het stuk wordt duidelijk wat het onderzoeksbureau met ‘velen’ bedoelt. ‘Per saldo schatten we dat er op jaarbasis circa 800.000 personen het Groninger Forum zullen bezoeken uit nieuwsgierigheid, gebouw effect, toeristische belangstelling of specifiek voor een bezoek aan een van de horecagelegenheden’. De horecagelegenheden waarover Stratus spreekt zijn niet nader gedefinieerd, behalve cafe’s in de bibliotheek en de bioscoop. Stratus vermeldt overigens nog dat ‘naar onze inzichten dit overigens voorzichtige schattingen zijn’. De onderzoekers stellen wel een harde voorwaarde: het totale bezoek aan het centrum van Groningen moet ‘min of meer stabiel’ blijven.

Heeft het Groninger Forum een blubberfundament? (4)

Prof. Dr. Gert-Jan Hospers, bijzonder hoogleraar City- en regiomarketing in Europa aan de Radboud Universiteit Nijmegen, zet vraagtekens bij de verwachtingen van het Groninger gemeentebestuur. ‘In algemene zin ben ik wat sceptisch over onderzoek naar te behalen bezoekersaantallen. Dat soort onderzoek wordt meestal gedaan alsof de rest van de wereld niet bestaat. Er wordt met een passer een cirkel om de stad getrokken en dan gekeken waar de mensen vandaan zouden kunnen komen, onafhankelijk van allerlei mentale barrières. De afstand naar Groningen is hoe je het ook wendt of keert een probleem. De vraag die je je moet stellen is of mensen deze barrière  overwinnen en specifiek voor het Forum naar Groningen gaan’.

Volgens Hospers speelt in het opstellen van plannen en het schetsen van toekomstverwachtingen de grote duim een eminente rol. ‘Vergelijk in dat verband ook onderzoek naar regionale luchthavens en hun catchment areas. Deze cijfers zijn vaak op drijfzand gebaseerd, maar ze gaan wel een eigen leven leiden en er worden (onrealistische) plannen op gebaseerd. Hoe dan ook, meestal geldt: ‘Het denken houdt op waar het rekenen begint’. Anderzijds kunnen streefcijfers ook een wenkend perspectief opleveren en leiden tot ‘local empowerment’. Met het Groninger Museum is dat gelukt. De Groninger heeft het gebouw geadopteerd en draagt het met trots uit. Dat zou met het Forum net zo moeten zijn; als het de ziel van de Groningers raakt, dan heb je misschien een kans. Ik zie dat niet gebeuren want daarvoor is het gebouw niet extravagant genoeg en de inhoud refereert aan het verleden en niet aan de toekomst. Realiseer je dat mensen fotograferen wat al het meest gefotografeerd is. Dat zegt alles. Voor het Guggenheim Museum willen mensen nog wel naar Bilbao reizen, al ligt dat normaal gesproken niet voor de hand’.

Hospers noemt de verwachte getallen die Groningers presenteert ‘een lachertje’ en ‘zeer onrealistisch’. Hospers zegt al vele gevallen van mislukte wensgedachten te hebben gezien. ‘En dit wordt er weer 1. Als ik de zaken afweeg, van een afstandje bekijk en andere ervaringen laat meewegen, denk ik dat er geen ruimte is voor deze ‘attractie’. De Groninger bestuurders moeten oppassen dat het plan niet als een boomerang naar ze terug komt. Je ziet bijna aankomen dat er in de toekomst veel geld bij moet. Het lijkt me goed om eerst te bezinnen en dan te beginnen. Ik vind het een hoogst riskant project’.

‘Toen ik naar de plannen van Groningen keek, dacht ik aan het mooie citaat van Italo Calvino: ‘Je houdt niet van een stad om haar zeven of zevenenzeventig attracties, maar omdat ze aan jouw specifieke behoefte voldoet’. En zo is het volgens mij ook met Groningen. De meeste mensen gaan ergens heen, ook naar een stad, omdat er iets van een relatie is. Dat kunnen familie of vrienden zijn, de gezelligheid van een stad of een heel bijzondere attractie. Die heeft Groningen op zich al met het Groninger Museum. Laat het daarbij. Overdaad schaadt’, aldus Hospers.

Heeft het Groninger Forum een blubberfundament? (2)

Wie de rekenmachine erbij pakt ziet wat het Groninger Forum per dag aan bezoekers moet trekken om het aantal van 1.7 miljoen te halen. Als het Forum 365 dagen per jaar geopend zou zijn, moeten er dagelijks 4658 mensen over de drempel stappen. In de praktijk zal het Forum echter niet 7 maar gemiddeld 6 dagen per week geopend zijn. In dat geval moeten  5396 mensen de weg naar het Forum vinden. Dat betekent onder meer dat alle inwoners van de Groningse wijk Ulgersmaborg elke dag naar het Forum zouden moeten gaan. Maar het betekent ook dat alle inwoners van de stad Groningen per jaar ruim 9 keer per jaar het Forum moeten bezoeken. Of alle inwoners van de provincie Groningen 3 keer. Of alle inwoners van Amsterdam 2 keer.

De beste vergelijking kan getrokken worden met de bezoekersaantallen van topattracties in Nederland. Want met 1.7 miljoen bezoekers per jaar hoort het Forum daar toe. Het Van Gogh Museum in Amsterdam, een van Europa’s topmusea, haalde in 2008 ruim 1.4 miljoen bezoekers binnen. Het Rijksmuseum in Amsterdam had er 970.000 in het jaar waarin Damien Hirst’s ‘For the love of God’ (de beroemde platina schedel, ingelegd met diamanten) er werd tentoongesteld. Wie de vergelijking met  de kunst niet aanstaat, kan een vergelijking trekken met NEMO in Amsterdam, een centrum voor populaire wetenschap: 400.000 bezoekers. Of met Burger’s Zoo in Arnhem, de best bezochte dierentuin van Nederland: 1.5 miljoen. Of met attractiepark Slagharen, het tweede best bezochte attractiepark van Nederland: 1.3 miljoen.

Meer en meer werpt zich de vraag op waarop Groningen het immense bezoekersaantal van 1.7 miljoen heeft gebaseerd. Het lijkt erop dat eerst de exploitatiebegroting is opgesteld en daar vervolgens een gewenst aantal bezoekers bij is gezocht. Misschien een wilde gok, maar aan de andere kant is nergens een fundering voor het te verwachten aantal bezoekers te vinden, want had wethouder De Vries die anders niet al lang wereldkundig gemaakt? Het angstige vermoeden bestaat dan ook dat  er simpelweg geen fundering voor de plannen is. Toch kreeg het plan in politiek Groningen applaus. Alleen de VVD en de Stadspartij applaudisseerden vorige week woensdag niet. Ze stemden tegen de plannen.

Tijd voor een rondje meningen van betrokkenen en deskundigen. Wordt vervolgd.

Heeft het Groninger Forum een blubberfundament? (1)

De gemeenteraad van Groningen is vorige week woensdag akkoord gegaan met de bouw van het Groninger Forum, een centrum waarin meerdere functies worden samengebracht in het hartje van de binnenstad. In het door NL Architects ontworpen gebouw worden onder meer de Openbare Bibliotheek, de Groninger Archieven, bioscoop Images en de collectie Groninger kunst (oudheid) van het Groninger Museum samengebracht. Een conservatief concept, maar dat hoeft geen probleem te zijn. Het probleem lijkt ‘m te zitten in het fundament waarop de plannen zijn gebouwd; een voorspeld bezoekersaantal van 1.7 miljoen bezoekers per jaar. In de komende weken publiceer ik hier de resultaten van een journalistiek onderzoek. Ik praat met deskundigen, doe onderzoek op Internet en pak een rekenmachine. Heeft het Groninger Forum een blubberfundament? 

De Openbare Bibliotheek in de binnenstad van Groningen haalt, volgens de Gemeente Groningen, 600.000 bezoekers per jaar over de drempel van het gebouw dat nu aan de Oude Boteringestraat gevestigd is. Bioscoop Images, dat overigens niet zonder steun van de gemeente kan bestaan, haalt er 100.000. Het Groninger Museum komt per jaar uit op zo’n 200.000 bezoekers, maar die komen op de gehele collectie af. In het meest gunstige geval gaat een kwart van dit aantal langs de vitrines van de Groningse kunstschatten. En het jaarverslag van de Groninger Archieven vermeldt een bezoekersaantal van 11.500 per jaar. Op dit moment staat, met de natte vinger, de teller van potentiële bezoekers van het nieuwe Groninger Forum dus op 761.500. Daar moeten nog een kleine miljoen bij. Waar komen die vandaan?

Volgens de Groningse wethouder voor Ruimtelijke Ordening, Frank de Vries, gaan ‘mensen mobiel werken in het Forum onder het genot van een kopje koffie en op de bovenverdieping kan een restaurant de deuren openen met een prachtig uitzicht over de stad’. Ik heb een bevriende restauranthouder gevraagd hoeveel mensen hij over de vloer krijgt. Het restaurant heeft ruim 200 zitplaatsen en zit vrijwel elke dag vol. Per jaar komen hier 64.167 mensen eten. Opgeteld komt, ervan uitgaande dat het Forum restaurant net zo succesvol wordt, de teller dan op 825.667 te staan. Nog zo’n 900.000 te gaan.